Invasies, ziekten en plagen

Doelstelling

• Het monitoren van nieuwe invasieve insecten (exoten) op bomen en struiken om eventueel, in samenwerking met de Plantenziektenkundige Dienst, tijdig maatregelen te treffen om uitbreiding te voorkomen.
• Jaarlijkse uitbreiding van de database sinds 1946 om veranderingen van plagen te relateren aan klimaatverandering en andere factoren.
• Adviseren van de Commissie Bosbescherming van het Bosschap.

Werkwijze

Met behulp van een netwerk van meer dan 400 vrijwilligers (beheerders) worden sinds 1946 elk jaar insectenplagen op bomen en struiken gemonitord. Deze waarnemers worden aangestuurd en van informatie (herkennen van plagen) voorzien. Daarnaast kunnen de beheerders een beroep doen op de helpdesk door het inzenden van insecten of foto's. Om het netwerk vitaal te houden worden de jaarlijkse gegevens in de vorm van voorlichtende artikelen gepubliceerd.

Beoogd resultaat

Uit het hele land kwamen meldingen over enorme vraat door rupsen in eiken maar ook in beuk, populier, es en iep. Het ging vooral om rupsen van de Kleine wintervlinder, Grote wintervlinder en Groene eikenbladroller (de laatste is specifiek voor eik). Op vele plaatsen werden de eiken volledig kaalgevreten. Nooit eerder sinds 1946 was ook de Najaarsspanner, Agriopis aurantiaria zo grootschalig bij de vraat in eik betrokken.

De mate van vraat in eik in 2009 is vergelijkbaar met de pieken van 1996 en 1997. Door de kaalvraat verzwakten de eiken toen zodanig dat daarna landelijk veel eikensterfte optrad - een dergelijk scenario kan de komende jaren opnieuw optreden. Bovengenoemde insecten zijn ei-overwinteraars. Uit een analyse van onze database bleek dat insecten die in het eistadium overwinteren, positief door klimaatverandering worden beïnvloed. Een ander opvallend fenomeen was het spectaculaire optreden van de wilgenspinselmot waarbij bomen en geparkeerde auto's soms compleet waren overdekt met rupsen en hun spinsels. De media hebben aan bovengenoemde plagen veel aandacht geschonken waarbij ze door het onderhavige project van achtergrondinformatie zijn voorzien.  

In 2009 zijn 4 voorlichtende artikelen gepubliceerd in op beheerders gericht vakbladen zoals "Vakblad, Bos Natuur en Landschap" en "Tuin en Landschap". Daarnaast werd 1 wetenschappelijk artikel gepubliceerd en een bijdrage aan een boek over invasieve soorten geleverd. Verder is veel voorlichting gegeven in de vorm van interviews met de media, gastcolleges en lezingen.