Ruimtelijke claims uit andere functies: inzicht in de mogelijkheden van de biologische landbouw

Doelstelling

Doel van het project is om ontwikkelaars, planners & beslissers, die zich bezig houden met nieuwe bestemmingen van ruimte, te informeren en te inspireren over de mogelijkheden die nieuwe (organisatie)vormen van landbouw en specifiek de biologische landbouw kunnen bieden bij het invullen van ruimtelijke claims uit niet-agrarische functies.

 Het project zal de belangrijkste ruimteclaims inventariseren, samen met stakeholders alternatieve samenwerkingsvormen zoeken en de hindernissen in kaart brengen die deze samenwerking nu nog tegenhouden en oplossingen aandragen om deze hindernissen weg te nemen. Dit moet leiden tot betere en kwalitatief hoogwaardigere invulling van de nieuwe en bestaande bestemmingen.  

De belangrijkste doelgroepen hierbij zijn o.a. grote (institutionele) grondeigenaren zoals natuurorganisaties, gemeenten, waterwinbedrijven, recreatieschappen, provincies, en projectontwikkelaars etc.

Werkwijze

Het project wordt in 4 stappen uitwerkt.:

1. a. Inventarisatie claims: Welke (grootschalige) ruimteclaims liggen er tot 2030, waarvoor (waterbuffering, natuur, stedelijke ontwikkeling en infrastructuur), door wie en onder welke voorwaarden, welke restricties gelden (welke ruimte wordt er op voorhand geboden aan alternatieve invulling) en welke rol heeft landbouw in deze claims. Deze inventarisatie wordt uitgevoerd op basis van (landelijke en provinciale) beleidsplannen en -voornemens en wordt getoetst aan experts (VROM, Alterra).
   b. Inventarisatie landbouw: Wat kan landbouw bieden als je het over ruimte claims hebt en zijn er al inspirerende voorbeelden van ruimteclaims waarbij (biologische) landbouw een rol speelt bij de invulling?
2. Keuze: Samen met de opdrachtgever en of klankbordgroep worden (maximaal 5) interessante claims benoemd uit de groslijst. In dit project richten wij ons op ruimteclaims die verband houden met stedelijke ontwikkeling en recreatie. De invulling van deze claims moet nog in redelijke mate open staan. Bovendien moeten de claims ruimte kunnen bieden aan landbouw en moeten partijen daar voor open staan. Mogelijk zijn er al inspirerende voorbeelden van samenwerking die goed bij de context van het project passen.
3. Verdieping: De geselecteerde claims worden nader onderzocht. Wie zijn de belanghebbenden, wat zijn de belangen, wensen en voorwaarden. Anderzijds; welke rol vervult landbouw nu en welke potentie heeft het in dit gebied. De werkvormen in deze fase zijn vooral interviews en workshops (of andere werkvormen) met betrokkenen. Deze fase moet een lijst aan kansen, voorwaarden en belemmeringen opleveren. Bovendien moet het de betrokkenen inspireren ook op een andere manier naar (biologische) landbouw te kijken.
4. Verbreding en mobiliseren: De resultaten van het project worden op 2 wijzen naar buiten gebracht. Allereerst zal er een brochure geschreven worden die op basis van de inventarisatie en de verdieping van kansen en belemmeringen benoemd. De brochure geeft ook inspirerende voorbeelden van samenwerking met landbouw bij gebiedsontwikkeling. Daarnaast wordt een symposium georganiseerd met als doel om de discussie over de rol van landbouw bij stedelijke ontwikkeling in gang te zetten. Timing en uitvoering van symposium en brochure is afhankelijk van resultaten, medewerking deelnemende gebieden, wensen van opdrachtgever (Cluster Biologische landbouw en het Miniterie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit  (LNV)) en mogelijke samenwerking met betrokkenen. Afgeleid van symposium en brochure verschijnen desgewenst in vakbladen en Biokennis de resultaten van dit project.
    

NB gezien het budget voor 2009 (35 k€) kan afhankelijk van voortgang en beschikbaarheid van materiaal en medewerking van de diverse partijen ervoor gekozen worden om in eerste instantie te focussen op een specifiek thema zoals bijvoorbeeld nieuwe stedelijke ontwikkelingen. Hiervan zou dan een tussenrapportage verschijnen (deze kan ook mooi opgemaakt worden) om vervolgens bij voldoende resultaat en potentie van dit werk de andere functies in 2010 aan bod te laten komen. Dat betekent dan ook dat het symposium een smallere insteek zal kennen in 2009 of dat een symposium pas plaats vindt als het gehele project is afgerond in 2010. Hierover zal nog overleg met LNV plaats vinden tijdens de looptijd van het project

Beoogd resultaat

Samenvatting bereikte resultaten in 2009
Een lijst van 28 gebieden met (grootschalige) ruimtelijke claims, verspreid over Nederland, is geïnventariseerd. Per gebied is meer informatie opgezocht via projectplannen, bestemmings- en streekplannen, structuur- en toekomstvisies en/of ontwikkelingsvisies die gedownload zijn. De lijst is vervolgens voorgelegd en besproken met een deskundigen van Alterra en met een medewerker van Dienst Landelijk Gebied (DLG), die tevens zitting hebben in de klankbordgroep. Op basis van deze gesprekken is een nadere selectie gedaan van de voorbeelden van ruimtelijke claims. De lijst met voorbeelden van ruimtelijke claims is teruggebracht naar 17 gebieden. De 17 gebieden zijn voorgedragen aan de deelnemers van de klankbordgroep. Gezamenlijk zijn 2 kansrijke gebieden geselecteerd: Utrecht Rijnenburg (Stedelijke ontwikkeling) en Park Lingezege (Gebiedsontwikkeling voor recreatie). Tijdens de bijeenkomst zijn tevens de kansen en belemmeringen voor landbouw bij stedelijke- en natuur- ontwikkeling en recreatie bediscussieerd met de leden van de klankbordgroep.

 In beide gebieden is vervolgens onderzocht wie de belanghebbenden zijn en welke belangen, wensen en voorwaarden zij hebben. Voor de twee onderzochte gebieden liggen ambitieuze plannen klaar, alleen elk met totaal verschillende uitgangspunten. In Rijnenburg is de landbouw al 10-15 jaar geleden uitgekocht (toen met oog op grootschalige huizenbouw). Er zitten nauwelijks meer praktiserende boeren. De gemeente wil het toekomstige(woon werk)gebied ontwikkelen met landbouw als één van de dragers. De gebiedspartijen zijn sceptisch over de ambitieuze plannen maar staan open voor de rol van landbouw. Ook voor Lingezege zijn de plannen ambitieus. De boeren voelen zich alleen niet betrokken bij de plannen en hebben er afstand van genomen.

 De resultaten van het project, activiteiten 1 tot en met stap 3 uit de oorspronkelijke planning, zijn in een interne notitie opgenomen. De interne notitie is aan LNV voorgelegd. Samen met Utrecht en provincie Gelderland wordt begin 2010 gekeken of een gezamenlijke vervolg actie op z’n plaats is en zo ja welke.

 Productenlijst 2009

• Interne notitie ‘Ruimtelijke claims vanuit andere functies’ met resultaten van het onderzoek en een korte analyse van de twee verdiepingsgebieden.